راهنمای کاربرد آنژیوکت (Angiocath)
آنژیوکت چیست؟ راهنمای کامل کاربرد، انواع، روش تزریق و مراقبتها
تدوینشده برای آمبولانس خصوصی سفیر حیات — تماس فوری: ۰۹۱۲۸۸۶۶۹۳۵
فهرست مطالب
- آنژیوکت چیست؟
- تفاوت آنژیوکت با سرم و سوزن معمولی
- انواع آنژیوکت و کدبندی رنگی
- موارد کاربرد آنژیوکت
- روش قرار دادن آنژیوکت (گامبهگام)
- عوارض احتمالی و نحوه مدیریت آنها
- مراقبتهای لازم بعد از تزریق آنژیوکت
- آنژیوکت در آمبولانس و انتقال بیمار
- پرسشهای متداول
۱. آنژیوکت چیست؟
آنژیوکت (Angiocath / IV Cannula) یک سوزن پلاستیکی نازک و کوتاه است که برای باز کردن یک راه وریدی محیطی در دست، بازو یا گاهی پا استفاده میشود. این وسیله از یک لوله پلاستیکی نرم به همراه یک سوزن فلزی داخلی تشکیل شده است؛ سوزن فلزی برای عبور از پوست و دیواره رگ به کار میرود و پس از ورود موفق به داخل ورید، خارج میشود و فقط لوله پلاستیکی نرم و بیخطر داخل رگ باقی میماند.
نکته مهمی که باید روشن شود این است که آنژیوکت، برخلاف تصور رایج، وسیلهای برای آنژیوگرافی قلب، عروق کرونر یا مغز نیست. کاتترهای مورد استفاده در آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی، وسایل تخصصی بلندتر و متفاوتی هستند که فقط توسط پزشک متخصص قلب یا رادیولوژیست مداخلهای و در اتاق کاتتریزاسیون به کار میروند. آنژیوکت در واقع همان چیزی است که در زبان محاورهای به آن «سرمراهی» یا «رگگیری وریدی» هم گفته میشود؛ وسیلهای ساده، کمخطر و بسیار پرکاربرد که هر روز در بیمارستانها، درمانگاهها و آمبولانسها برای تزریق دارو، سرم و خون استفاده میشود.
۲. تفاوت آنژیوکت با سرم و سوزن معمولی
- سوزن معمولی تزریق: فقط یکبار برای تزریق عضلانی یا وریدی واحد استفاده میشود و بعد از تزریق خارج میشود.
- آنژیوکت: پس از قرارگیری در رگ، تا چند روز (معمولاً ۷۲ تا ۹۶ ساعت) در محل باقی میماند و امکان تزریقهای متعدد دارو، وصل کردن سرم و خونگیری را بدون نیاز به سوراخ کردن دوباره رگ فراهم میکند.
- ست سرم: لوله پلاستیکی بلندی است که برای وصل کردن کیسه سرم به آنژیوکت استفاده میشود؛ خود ست سرم به تنهایی وارد رگ نمیشود، بلکه به سر آنژیوکتی که قبلاً در رگ قرار گرفته وصل میشود.
۳. انواع آنژیوکت و کدبندی رنگی
آنژیوکتها بر اساس قطر سوزن (که با واحد Gauge یا G سنجیده میشود) طبقهبندی و با رنگ درپوش از هم متمایز میشوند. هرچه عدد گیج کوچکتر باشد، قطر آنژیوکت بزرگتر و سرعت جریان مایع از آن بیشتر است.
| گیج | رنگ استاندارد | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| ۱۴G | نارنجی | تروما شدید، جراحی بزرگ، انتقال حجم بالای مایعات |
| ۱۶G–۱۷G | خاکستری/سفید | تروما، جراحی، نیاز به تزریق سریع مایعات |
| ۱۸G | سبز | بزرگسالان معمولی، تزریق خون، مایعدرمانی استاندارد |
| ۲۰G | صورتی | پرکاربردترین سایز در بزرگسالان، تزریق دارو و سرم |
| ۲۲G | آبی | بیماران با رگهای ظریفتر، سالمندان، تزریق دارو |
| ۲۴G–۲۶G | زرد/بنفش | کودکان، نوزادان، رگهای بسیار نازک |
انتخاب سایز مناسب بستگی به وضعیت بیمار، اندازه رگ، هدف تزریق (سرم ساده یا خون) و شرایط بالینی دارد و باید توسط تکنسین یا پرستار مجرب انجام شود.
۴. موارد کاربرد آنژیوکت
- تزریق داروهای وریدی (آنتیبیوتیک، داروهای ضددرد، داروهای اورژانسی)
- سرمدرمانی و جبران کمآبی بدن
- انتقال خون و فرآوردههای خونی
- خونگیری برای آزمایشهای متعدد بدون نیاز به سوراخکردن مکرر رگ
- دسترسی وریدی اورژانسی در شرایط بحرانی مانند ایست قلبی، تروما، شوک و مسمومیت
- تزریق داروهای بیهوشی پیش از عمل جراحی
۵. روش قرار دادن آنژیوکت — گامبهگام
مرحله ۱ — انتخاب رگ و ارزیابی بیمار تکنسین یا پرستار رگ مناسب (معمولاً در پشت دست یا داخل بازو) را با لمس و مشاهده انتخاب میکند. سابقه آلرژی، وضعیت انعقادی و همکاری بیمار بررسی میشود.
مرحله ۲ — بستن تورنیکه و ضدعفونی یک باند لاستیکی (تورنیکه) بالای محل انتخابی بسته میشود تا رگ برجستهتر شود. سپس پوست با پد الکل یا کلرهگزیدین کاملاً ضدعفونی میگردد.
مرحله ۳ — ورود سوزن آنژیوکت با زاویه ۱۵ تا ۳۰ درجه وارد پوست و سپس رگ میشود. مشاهده بازگشت خون در محفظه شفاف انتهای سوزن، نشانه ورود صحیح به داخل رگ است.
مرحله ۴ — پیشروی کاتتر و خارجکردن سوزن لوله پلاستیکی نرم به آرامی به داخل رگ پیش میرود در حالی که سوزن فلزی داخلی ثابت نگه داشته میشود؛ سپس تورنیکه باز و سوزن فلزی کاملاً خارج میشود و فقط کاتتر پلاستیکی در رگ باقی میماند.
مرحله ۵ — اتصال و تثبیت درپوش یا ست سرم به انتهای آنژیوکت وصل میشود و محل با چسب استریل شفاف ثابت میگردد تا از جابهجایی یا خارجشدن آن جلوگیری شود. تاریخ و ساعت تعبیه روی چسب یادداشت میشود.
۶. عوارض احتمالی و نحوه مدیریت آنها
- هماتوم و کبودی: در اثر خروج خون از رگ در حین یا بعد از تزریق؛ با فشار مستقیم و کمپرس سرد مدیریت میشود.
- فلبیت (التهاب ورید): قرمزی، درد و سفتی مسیر رگ؛ در این حالت آنژیوکت باید فوراً خارج و در محل دیگری تعبیه شود.
- انفیلتراسیون (نفوذ مایع به بافت اطراف): تورم و سردی موضع نشانه خروج سرم از رگ به زیر پوست است؛ نیاز به قطع فوری تزریق و تغییر محل دارد.
- عفونت محل تزریق: با رعایت اصول ضدعفونی و تغییر منظم پانسمان قابل پیشگیری است؛ در صورت بروز قرمزی و ترشح، باید به پزشک اطلاع داده شود.
- ترومبوز وریدی: در تزریقهای طولانیمدت ممکن است لخته کوچکی در محل تشکیل شود؛ رعایت حداکثر زمان ماندگاری آنژیوکت این خطر را کاهش میدهد.
در صورت مشاهده تورم شدید، درد غیرمعمول، تغییر رنگ پوست یا تب پس از تزریق آنژیوکت، بلافاصله با پرسنل درمانی یا آمبولانس تماس بگیرید.
۷. مراقبتهای لازم بعد از تزریق آنژیوکت
- محل آنژیوکت را روزانه از نظر قرمزی، تورم و درد بررسی کنید.
- از خمکردن شدید یا ضربه به دست یا بازوی محل تعبیهشده خودداری کنید.
- پانسمان محل را خشک و تمیز نگه دارید و در صورت خیسشدن یا کندهشدن به پرسنل درمانی اطلاع دهید.
- حداکثر مدت مجاز نگهداشتن یک آنژیوکت معمولاً بین ۷۲ تا ۹۶ ساعت است؛ پس از آن باید تعویض یا در محل دیگری تعبیه شود.
- در صورت هرگونه درد، سوزش یا تورم غیرعادی، بهسرعت اطلاع دهید تا آنژیوکت خارج شود.
۸. آنژیوکت در آمبولانس و انتقال بیمار
برقراری سریع و مطمئن یک راه وریدی از جمله مهمترین اقدامات اولیه در شرایط اورژانسی و در طول انتقال بیمار محسوب میشود. تکنسینهای آموزشدیده آمبولانس خصوصی سفیر حیات توانایی تعبیه آنژیوکت و برقراری مسیر تزریق دارو یا سرم را در همان لحظات ابتدایی مواجهه با بیمار دارند؛ این موضوع بهویژه در موارد زیر اهمیت حیاتی دارد:
- انتقال بیماران بدحال و بحرانی که نیاز به تزریق داروهای اورژانسی دارند
- انتقال بیماران دیالیزی که معمولاً به سرمدرمانی در طول مسیر نیاز پیدا میکنند
- انتقال بیماران با شکستگی یا تروما که ممکن است به تزریق داروی ضددرد نیاز داشته باشند
- انتقالهای بینبیمارستانی و بینشهری طولانی که در طول مسیر باید مسیر وریدی بیمار حفظ و پایش شود
اگر شما یا یکی از عزیزانتان نیاز به انتقال ایمن با تجهیزات کامل و همراهی تکنسین مجرب دارید، میتوانید با آمبولانس خصوصی سفیر حیات (۰۹۱۲۸۸۶۶۹۳۵) تماس بگیرید تا در سریعترین زمان ممکن اعزام صورت گیرد.
۹. پرسشهای متداول
آیا تزریق آنژیوکت درد دارد؟ معمولاً فقط یک سوزش یا فشار خفیف و لحظهای در هنگام ورود سوزن احساس میشود که بهسرعت برطرف میگردد.
آنژیوکت چند روز میتوان روی دست نگه داشت؟ بهطور معمول حداکثر ۷۲ تا ۹۶ ساعت؛ پس از این مدت برای پیشگیری از عفونت و فلبیت باید تعویض شود.
آیا آنژیوکت همان چیزی است که برای آنژیوگرافی قلب استفاده میشود؟ خیر. آنژیوکت وسیلهای برای دسترسی وریدی معمول و تزریق دارو یا سرم است، در حالی که در آنژیوگرافی قلب و مغز از کاتترهای تخصصیتر و بلندتری استفاده میشود که فقط توسط پزشک متخصص در بیمارستان به کار میرود.
در صورت بروز درد یا تورم بعد از تزریق آنژیوکت باید چه کار کنم؟ در اولین فرصت به پرسنل درمانی اطلاع دهید تا آنژیوکت بررسی و در صورت نیاز خارج یا در محل دیگری تعبیه شود.
نویسنده: تیم محتوای علمی آمبولانس خصوصی سفیر حیات
